Σύνοδος ΕΕ – Αρμενίας

Στο Γιερεβάν, στις 4 και 5 Μαΐου 2026, πραγματοποιήθηκε η πρώτη σύνοδος Ευρωπαϊκής Ένωσης-Αρμενίας. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν, συναντήθηκαν με τον πρωθυπουργό της Αρμενίας, Νικόλ Πασινιάν, με αμφότερες τις πλευρές να κάνουν λόγο για ένα σημαντικό βήμα στις μεταξύ τους σχέσεις.

Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε η όγδοη συνάντηση της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας, η οποία έφερε δεκάδες Ευρωπαίους ηγέτες στην πρωτεύουσα της Αρμενίας, όπως ο Πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου Κιρ Στάρμερ και ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας, προκειμένου να συζητήσουν ζητήματα διεθνούς και ευρωπαϊκής ασφάλειας, καθώς και τον πόλεμο στο Ιράν.

Οι δύο αυτές συναντήσεις αποτέλεσαν μια ιδιαίτερα σημαντική διπλωματική στιγμή για την Αρμενία, η οποία τα τελευταία χρόνια επιχειρεί στροφή στην εξωτερική της πολιτική. Η πρώτη σύνοδος ΕΕ-Αρμενίας έρχεται ως συνέχεια μιας σειράς εξελίξεων, όπως η σύνοδος ΗΠΑ-ΕΕ-Αρμενίας τον Απρίλιο του 2024, η υπογραφή στρατηγικής εταιρικής σχέσης με τις ΗΠΑ τον Ιανουάριο του 2025, η απόφαση του αρμενικού κοινοβουλίου να εκκινήσει τη διαδικασία ένταξης στην ΕΕ τον Μάρτιο του 2025, η υπογραφή της ειρηνευτικής συμφωνίας Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν τον Αύγουστο του 2025 και η υιοθέτηση της στρατηγικής ατζέντας για τη συνεργασία ΕΕ-Αρμενίας τον Δεκέμβριο του 2025. Είχε προηγηθεί και η σύνοδος κορυφής της ΕΕ με πέντε κράτη της Κεντρικής Ασίας (Καζακστάν, Ουζμπεκιστάν, Τουρκμενιστάν, Τατζικιστάν και Κιργιστάν) τον Απρίλιο του 2025. Παράλληλα, το Ερεβάν χαλαρώνει σταδιακά τους δεσμούς του με την μακρόχρονη εγγυήτρια δύναμη ασφάλειάς του, την  Μόσχα, μετά την απροθυμία της, όπως και του Οργανισμού Συλλογικής Ασφάλειας (CSTO), να επέμβουν το 2023, όταν το Αζερμπαϊτζάν κατέλαβε την περιοχή του Καραμπάχ.

 Η κοινή δήλωση που υιοθετήθηκε στο τέλος της συνόδου επαναβεβαίωσε τη σημασία της ενίσχυσης της εταιρικής σχέσης ΕΕ-Αρµενίας, η οποία βασίζεται επί του παρόντος στη Ʃυµφωνία Ʃυνολικής και Ενισχυµένης Εταιρικής Ʃχέσης (CEPA). 

Κεντρικό στοιχείο αποτέλεσε η υπογραφή της Συμφωνίας Ʃυνδεσιµότητας ΕΕ-Αρµενίας, η οποία καθορίζει ένα νέο πλαίσιο συνεργασίας µε τρεις βασικούς άξονες: µεταφορές, ενέργεια και ψηφιακή συνδεσιµότητα. Η συµφωνία εντάσσεται στη στρατηγική Παγκόσμια Πύλη (Global Gateway) της ΕΕ, µέσω της οποίας οι συνολικές ευρωπαϊκές επενδύσεις στην Αρµενία αναµένεται να ανέλθουν στα 2,5 δισ. ευρώ. Παράλληλα, το Ʃχέδιο Ανθεκτικότητας και Ανάπτυξης ύψους 270 εκατ. ευρώ συνεχίζει να στηρίζει τις κοινωνικές και οικονοµικές µεταρρυθµίσεις της χώρας.

Στο πεδίο της περιφερειακής συνδεσιµότητας, η ΕΕ εξέφρασε τη στήριξή της στην αρµενική πρωτοβουλία «Σταυροδρόμι της Ειρήνης» (Crossroads of Peace), η οποία αποσκοπεί στη δηµιουργία διαδρόµων µεταφορών και εµπορίου στον Νότιο Καύκασο. Ʃτο ίδιο πλαίσιο, ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην πρόοδο του σχεδίου TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity). 

Ʃτον τοµέα των µεταφορών, εγκαινιάστηκε ο Υψηλού Επιπέδου Διάλογος ΕΕ-Αρµενίας για τις Μεταφορές. Στον τομέα της ενέργειας η ΕΕ ενθάρρυνε τις ιδιωτικές επενδύσεις στην τοπική παραγωγή ενέργειας και στην ενεργειακή διασυνδεσιμότητα στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, επισημαίνοντας τις ευκαιρίες που συνδέονται με την εν εξελίξει ειρηνευτική διαδικασία της Αρμενίας με το Αζερμπαϊτζάν. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στην τεχνολογική συνεργασία, με την ΕΕ να ενθαρρύνει την ένταξη της Αρμενίας σε ευρωπαϊκά τεχνολογικά οικοσυστήματα, όπως το Chips JU και το EuroHPC JU.

Σε ξεχωριστό επίπεδο, η κοινή δήλωση υπογράμμισε την ενίσχυση της συνεργασίας στους τομείς ασφάλειας και άμυνας. Η λειτουργία της νέας αποστολής εταιρικής σχέσης της ΕΕ στην Αρμενία (EUPM Armenia) αποσκοπεί στην ενίσχυση της δημοκρατικής ανθεκτικότητας και της διαχείρισης κρίσεων μέσω παροχής τεχνικής και συμβουλευτικής υποστήριξης προς τις αρμενικές αρχές.

Η κοινή δήλωση κατέγραψε επίσης σημαντική πρόοδο στον Διάλογο για την Απελευθέρωση των Θεωρήσεων, που ξεκίνησε το 2024, ενισχύοντας την κινητικότητα ατόμων µεταξύ Αρµενίας και ΕΕ.

Η σύνοδος ΕΕ-Αρμενίας είχε, σε μεγάλο βαθμό, συμβολικό αλλά και στρατηγικό χαρακτήρα και για τις δύο πλευρές. Για την ΕΕ, αποτελεί ευκαιρία να καλύψει μέρος του κενού που φαίνεται ότι αφήνει η Ρωσία στον Νότιο Καύκασο και να επιδείξει διπλωματική παρουσία σε μια περιοχή που παραδοσιακά θεωρείται τμήμα της ρωσικής σφαίρας επιρροής. Παράλληλα, η ΕΕ επιδιώκει μεγαλύτερη σταθερότητα πέρα από τα ανατολικά της σύνορα, ιδιαίτερα μετά την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας (2022). Ο Νότιος Καύκασος αποτελεί κρίσιμο γεωπολιτικό σταυροδρόμι μεταξύ Ευρώπης, Ρωσίας, Μέσης Ανατολής και Κεντρικής Ασίας, καθώς η οικονομική δραστηριότητα των εμπορικών διαδρομών Βορρά και Νότου απομειώνεται από τις συγκρούσεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, αντίστοιχα, ενώ συνεχίζει να παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτος σε συγκρούσεις και γεωπολιτικές πιέσεις.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι δύο παράλληλες ευρωπαϊκές σύνοδοι κορυφής στην Αρμενία αντανακλούν την εντατικοποίηση του ανταγωνισμού για τον έλεγχο ενεργειακών και εμπορικών διαδρομών στον Νότιο Καύκασο.

Για την Αρμενία, η σύνοδος αποτέλεσε κίνηση εξισορρόπησης απέναντι στη Ρωσία και στο Αζερμπαϊτζάν, χωρίς ωστόσο να σηματοδοτεί πλήρη απομάκρυνση από την πρώτη. Παρότι το αρμενικό κοινοβούλιο ενέκρινε το 2025 ψήφισμα που καλεί την κυβέρνηση να επιδιώξει την ένταξη της χώρας στην ΕΕ, η Αρμενία δεν έχει υποβάλει επίσημο αίτημα ένταξης. Ο Ρώσος Πρόεδρος Πούτιν έχει δηλώσει πως η Αρμενία δεν μπορεί να συμμετέχει ταυτόχρονα στην Ευρασιατική Οικονομική Ένωση (EAEU) και να επιδιώκει καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Ρώσος Πρόεδρος αναγνώρισε το αυξανόμενο χάσμα μεταξύ των δύο χωρών, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ενός «φιλικού διαζυγίου», εφόσον αυτό εκφράζει τη βούληση του αρμενικού λαού μέσω δημοψηφίσματος.

Ο Νικόλ Πασινιάν απέρριψε πάντως ένα τέτοιο ενδεχόμενο, υπογραμμίζοντας ότι η Αρμενία αντιμετωπίζει τις διεθνείς σχέσεις της με βάση τα συμφέροντά της και όχι ως σχέσεις αποκλειστικότητας. Τόνισε επίσης ότι η χώρα θα παραμείνει μέλος της ευρασιατικής οικονομικής ένωσης (EAEU). Η Αρμενία εξακολουθεί, άλλωστε, να φιλοξενεί τη μοναδική ρωσική στρατιωτική βάση στον Νότιο Καύκασο.

Σε εσωτερικό επίπεδο, η αρμενική κυβέρνηση αξιοποίησε τη σύνοδο και ως ευκαιρία ενίσχυσης της διεθνούς εικόνας της ενόψει των βουλευτικών εκλογών του Ιουνίου. Η Γαλλία και η Αρμενία υπέγραψαν συμφωνία στρατηγικής εταιρικής σχέσης, ενώ η Αρμενία προχώρησε και στα εγκαίνια νέου κτιρίου της πρεσβείας της στο Παρίσι, παρουσία αρκετών Γάλλων και Αρμενίων αξιωματούχων. Ο Πασινιάν επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση του στο εσωτερικό, καθώς η αντιπολίτευση τον κατηγορεί για εθνική μειοδοσία λόγω των προσπαθειών του να ομαλοποιήσει τις σχέσεις με τις γειτονικές χώρες, ιδιαίτερα με το Αζερμπαϊτζάν και την Τουρκία. Η Άγκυρα άνοιξε τα σύνορα για διμερές εμπόριο έπειτα από τρεις δεκαετίες, ενώ αποκαταστάθηκε και η αεροπορική σύνδεση Κωνσταντινούπολης-Γερεβάν. Αν και το κόμμα του Πασινιάν, «Πολιτική Σύμβαση», διατηρεί προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις, υπάρχουν εκτιμήσεις ότι ενδέχεται να μην καταφέρει να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση. Η προβολή μιας ενεργητικής εξωτερικής πολιτικής εκτιμάται ότι μπορεί να ενισχύσει τη θέση του. Παράλληλα, η παρουσία των δυτικών ηγετών λειτούργησε και ως έμμεση πολιτική στήριξη προς το πρόσωπό του.

Η Αρμενία επιδιώκει συνολικότερη διαφοροποίηση της εξωτερικής της πολιτικής. Πέρα από την ΕΕ και τις ΗΠΑ, επιδιώκει στενότερες σχέσεις και με άλλους εταίρους, όπως η Ινδία και το Ιράν. Το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την περιοχή παραμένει έντονο, ιδιαίτερα γύρω από τον διάδρομο TRIPP, τον οδικό και εμπορικό άξονα που διατρέχει την Αρμενία συνδέοντας το Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακα του Ναχιτσεβάν. Ο διάδρομος αυτός αναμένεται να συνδέσει τον Μεσαίο Διάδρομο, που εκτείνεται από το Αζερμπαϊτζάν προς την Κεντρική Ασία και την Κίνα, με την Ευρώπη μέσω Τουρκίας. Τόσο η Αρμενία όσο και το Αζερμπαϊτζάν έχουν παρουσιάσει το έργο ως ιστορική ευκαιρία για συμφιλίωση και εξομάλυνση των μεταξύ τους σχέσεων. Παράλληλα, η ΕΕ συνεχίζει να στηρίζει την ειρηνευτική διαδικασία Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν και την ομαλοποίηση των σχέσεων Αρμενίας-Τουρκίας.

Η ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ ΕΕ και Αρμενίας παρακολουθείται με επιφύλαξη από την Μόσχα, η οποία εξακολουθεί να θεωρεί τον Νότιο Καύκασο περιοχή ιδιαίτερου στρατηγικού ενδιαφέροντος. Ωστόσο οι δυτικές πρωτοβουλίες έχουν δημιουργήσει νέα κίνητρα, ώστε οι χώρες της περιοχής να αναζητήσουν εναλλακτικούς οικονομικούς και στρατηγικούς εταίρους, σε μια περίοδο κατά την οποία αμφισβητείται η στρατιωτική και οικονομική αξιοπιστία της Ρωσίας. 

Η σύνοδος ΕΕ-Αρμενίας ανέδειξε την σταδιακή εμβάθυνση των σχέσεων μεταξύ των δύο πλευρών σε πολιτικό. οικονομικό και θεσμικό επίπεδο ενόψει αυξημένων γεωπολιτικών ανακατατάξεων στην περιοχή. Για το Γιερεβάν, η ενίσχυση της συνεργασίας της με την ΕΕ αποτελεί μέρος μια ευρύτερης προσπάθειας διαφοροποίησης των διεθνών της εταίρων, ενώ για τις Βρυξέλλες είναι ευκαιρία να ενισχυθεί το διπλωματικό και πολιτικό της αποτύπωμα στην περιοχή. 

Σταύρος Βίγκλας

Τριτοετής φοιτητής του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

Μέλος της Ομάδας Έρευνας Καυκάσου του Εργαστηρίου Τουρκικών και Ευρασιατικών Μελετών.

 

Ενδεικτικές Πηγές

Ani Avetisyan και Andrea Palasciano, «Armenia Summits Show Europe’s Caucasus Rivalry With Trump, Putin», Bloomberg, 3 Μαΐου 2026. Αναγνώστηκε στο: https://financialpost.com/pmn/business-pmn/armenia-summits-show-europes-caucasus-rivalry-with-trump-putin

Council of the European Union, «EU-Armenia Summit, 4–5 May 2026», 5 Μαΐου 2026. Αναγνώστηκε στο: https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/international-summit/2026/05/04-05/eu-armenia/

Bob Deen, Wouter Zweers και Camille Linder, «The EU and the Elusive Peace Agreement between Armenia and Azerbaijan», στο The EU in the South Caucasus, Clingendael Institute, Μάρτιος 2023. Αναγνώστηκε στο: https://www.clingendael.org/pub/2023/the-eu-in-the-south-caucasus/4-the-eu-and-the-elusive-peace-agreement-between-armenia-and-azerbaijan/

Wojciech Górecki, «EU–Armenia Summit: More Europe in the Caucasus», OSW Centre for Eastern Studies, 7 Μαΐου 2026. Αναγνώστηκε στο: https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2026-05-07/eu-armenia-summit-more-europe-caucasus

Georgi Gotev, «Armenia Pivots West with EU Deals at Landmark Yerevan Summits», Euractiv, 5 Απριλίου 2024. Αναγνώστηκε στο: https://www.euractiv.com/news/armenia-pivots-west-with-eu-deals-at-landmark-yerevan-summits/

Katharina Kroll, «Armenia Balances on the Tightrope Between Russia and the EU», Deutsche Welle, 5 Μαΐου 2026. Αναγνώστηκε στο: https://www.dw.com/en/armenia-balances-on-the-tightrope-between-russia-and-the-eu/a-77055231

Elise Morton και Mark Carlson, «Armenia Hosts a Historic European Union Summit as the Country Charts a Course Away from Russia», Associated Press, 5 Μαΐου 2026. Αναγνώστηκε στο: https://apnews.com/article/armenia-russia-eu-summit-be0ff15ba34ab0d3316e00856a84d487

Paul Stronski και Nicole Grajewski, «Rewiring the South Caucasus: TRIPP and the New Geopolitics of Connectivity», Carnegie Endowment for International Peace, Μάρτιος 2026. Αναγνώστηκε στο: https://carnegieendowment.org/research/2026/03/rewiring-the-south-caucasus-tripp-and-the-new-geopolitics-of-connectivity