Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν και η νέα κρίση στην Μέση Ανατολή

Στις 28 Φεβρουαρίου του 2026 οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.) και το Ισραήλ ξεκίνησαν με σειρά επεμβάσεων σε καίριες υποδομές του Ιράν. Οι ένοπλες επιχειρήσεις σύντομα κλιμακώθηκαν αποκτώντας  πολυδιάστατες επιπτώσεις. Πάνω από 20 μέρες μετά τις πρώτες επιθετικές ενέργειες κατά του Ιράν, το μέλλον παραμένει αβέβαιο για την ευρύτερη περιοχή. Στην κρισιμότητα της κατάστασης συνέβαλε η έναρξη της χερσαίας επιχείρησης από το Ισραήλ στο Λίβανο εναντίον της Χεζμπολάχ. Η εν λόγω εξέλιξη αύξησε  τον  φόβο για μια ενεργειακή κρίση παγκόσμιας εμβέλειας λόγω της δυσκολίας που υφίσταται στον διάπλου των στενών του Ορμούζ, στρατηγικό πέρασμα για τη μεταφορά πετρελαίου από τον Κόλπο.

Η επιχείρηση «Επική Οργή», όπως ονομάστηκε από τις Η.Π.Α.  ξεκίνησε εν μέσω ενός ήδη τεταμένου κλίματος τόσο στις διμερείς σχέσεις του Ιράν με τις Η.Π.Α. και το Ισραήλ, όσο και στην ευρύτερη Μέση Ανατολή αλλά και στο εσωτερικό του Ιράν. Είχε προηγηθεί ο επονομαζόμενος Πόλεμος των Δώδεκα Ημερών, τον Ιούνιο του 2025, κατά τον οποίο σκοτώθηκαν  κρίσιμα στελέχη του ιρανικού καθεστώτος, συμπεριλαμβανομένου του αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων Μοχάμαντ Μπαγκερί, από πλήγματα του Ισραήλ. Επλήγησαν ακόμη οι πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν σε Ναντάζ, Φορντό και Ισφαχάν από τις Η.Π.Α.. Ο νέος πόλεμος λαμβάνει χώρα μετά την υπογραφή της εκεχειρίας για τη Γάζα μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς, έπειτα από μία άνευ προηγούμενου ανθρωπιστική κρίση στον παλαιστινιακό θύλακα καθώς και μία περίοδο εσωτερικής αναταραχής στο Ιράν με μεγάλες λαϊκές κινητοποιήσεις τις οποίες ακολούθησε μία αιματηρή καταστολή με αναφορές ακόμα και για 30.000 νεκρούς.

 

                                                             Πηγή: Al Jazeera, 28 Φεβρουαρίου 2026.

Οι πολεμικές επιχειρήσεις ξεκίνησαν τα ξημερώματα της 28ης Φεβρουαρίου 2026, με επιθέσεις από τις Η.Π.Α. και την ισραηλινή αεροπορία εναντίον στόχων εντός του Ιράν. Ως αποτέλεσμα των επιχειρήσεων  σκοτώθηκαν  υψηλόβαθμα στελέχη του ιρανικού καθεστώτος προεξάρχοντος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, τον θάνατο του οποίου επιβεβαίωσε η Τεχεράνη την επομένη. Η απάντηση του Ιράν ήταν άμεση και έλαβε την μορφή επιθέσεων κατά τις οποίες έγινε χρήση βαλλιστικών πυραύλων εναντίον στόχων εντός του Ισραήλ αλλά και σε άλλες χώρες του Περσικού Κόλπου. Κατά την επίθεση χτυπήθηκαν στρατιωτικές εγκαταστάσεις των Η.Π.Α., αλλά και ενεργειακές και πολιτικές υποδομές όπως αεροδρόμια. Συγκεκριμένα το Ιράν χτύπησε στόχους όπως αεροδρόμια στο Μπαχρέιν, την Ιορδανία, το Κατάρ το Κουβέιτ τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (Η.Α.Ε.) και το Ομάν. Στις 9 Μαρτίου ανακοινώθηκε από το Ιράν το όνομα του νέου Ανώτατου Ηγέτη του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, υιού του Αλί Χαμενεΐ παρά το γεγονός ότι ο πρώτος τραυματίστηκε την πρώτη μέρα του πολέμου και δεν έχει εμφανιστεί δημόσια. Την περίοδο 16 – 17 Μαρτίου το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι σκότωσε και τον γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Ασφαλείας του Ιράν, Αλί Λαριτζανί, ενός σημαίνοντος προσώπου για το καθεστώς. Στις 24 Μαρτίου ενώ οι εχθροπραξίες συνεχίζονταν διπλωματικές πηγές ανέφεραν ότι ο Πρόεδρος Τραμπ μετέφερε μέσω του Πακιστάν ένα σχέδιο 15 σημείων για την λήξη του πολέμου. Εντούτοις ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, ανέφερε ότι το Ιράν απέρριψε το σχέδιο και ότι το Ιράν θα συνεχίσει να αντιστέκεται. Τις επόμενες ημέρες ακολούθησε πληθώρα αναφορών από τον αμερικανό Πρόεδρο ότι ο πόλεμος πλησιάζει στο τέλος του και ότι δρομολογούνται διαπραγματεύσεις (αναφορές τις οποίες σταθερά απορρίπτει το Ιράν) ενώ ο ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου ανέφερε στις 30 Μαρτίου ότι έχει επιτευχθεί πάνω από το ήμισυ των στρατιωτικών σκοπών του πολέμου.

 

                                                                Πηγή: AFP, 3 Μαρτίου 2026.

Η σύγκρουση έχει εγείρει πληθώρα επιμέρους ζητημάτων. Την 1η Μαρτίου ιρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος (Μ.Ε.Α.) χτύπησε την βάση της βρετανικής αεροπορίας στο Ακρωτήρι της Κύπρου. Ο Ιρανός στρατηγός των Φρουρών της Επανάστασης Σαρντάρ Τζαμπάρι δήλωσε την ίδια ημέρα ότι οι βρετανικές βάσεις της  Κύπρου αποτελούν  στόχο βαλλιστικών πυραύλων  καθώς οι Η.Π.Α. έχουν μεταφέρει εκεί την πλειονότητα των αεροσκαφών τους. Απόρροια αυτών των γεγονότων ήταν η αποστολή στην Κύπρο δύο αεροσκαφών F-16 και δύο φρεγατών από την Ελλάδα με σκοπό, σύμφωνα με την ελληνική κυβέρνηση, την προστασία της νήσου. Επιπλέον δυνάμεις απέστειλαν και η Γαλλία, η Ιταλία και η Ισπανία. Ακόμη, στις 17 Μαρτίου το Ισραήλ ανακοίνωσε την έναρξη «περιορισμένης χερσαίας επιχείρησης» στα νότια του Λιβάνου εναντίον της Χεζμπολάχ, η οποία αντίστοιχα έπληξε με βαλλιστικούς πυραύλους στόχους εντός του Ισραήλ σε αντίποινα για τη δολοφονία του ιρανού Ανώτατου Ηγέτη. Παράλληλα, η ισραηλινή αεροπορία ξεκίνησε επιχειρήσεις στον Λίβανο με βομβαρδισμούς ακόμα και σε προάστια της Βηρυτού. Κρίσιμη είναι και η ενεργειακή πτυχή της κρίσης με τα στενά του Ορμούζ, από όπου περνάει περίπου το 30% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου να βρίσκονται σε καθεστώς αποκλεισμού από το Ιράν. Ως αποτέλεσμα η τιμή του πετρελαίου ανέβηκε σημαντικά, περνώντας μάλιστα το ψυχολογικό όριο των 100$ ανά βαρέλι.

Στον απόηχο αυτών των εξελίξεων οι αντιδράσεις των ενδιαφερόμενων κρατών ποικίλλουν με κοινή γραμμή την έντονη ανησυχία για την ενεργειακή κυρίως ασφάλεια και τον αντίκτυπο του πολέμου στην διεθνή οικονομία. Αρχικά η Κίνα παρότι προχώρησε σε καταδίκη των μονομερών επιθέσεων και εξέφρασε την ανησυχία της για τις εξελίξεις, προτίμησε την τήρηση μιας σχετικά συγκρατημένης στάσης στο ζήτημα. Τονίζεται ότι η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο αγοραστή ιρανικού πετρελαίου και παρά τον πόλεμο συνεχίζει να προμηθεύεται πετρέλαιο μέσω των Στενών του Ορμούζ με ελάχιστη μείωση στις εισαγωγές. Η Ρωσία προχώρησε σε έντονη καταδίκη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων και εξέφρασε τα συλλυπητήριά της για τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ, στάση που αντανακλά την ολοένα και μεγαλύτερη σύγκλιση μεταξύ Ιράν και Ρωσίας τα τελευταία χρόνια. Οι λοιπές αραβικές χώρες του Περσικού Κόλπου βρίσκονται σε πολύ δύσκολη θέση καθώς πλήττονται σοβαρά σε οικονομικό επίπεδο λόγω του πολέμου και αντιμετωπίζουν ιρανικές επιθέσεις στις ενεργειακές τους υποδομές, τις οποίες σύσσωμες καταδίκασαν. Ενδεικτικά η Σαουδική Αραβία αναγκάστηκε να μειώσει την ημερήσια παραγωγή πετρελαίου κατά δύο εκατομμύρια βαρέλια, ήτοι 20% της συνολικής παραγωγής. Τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) πάρα τις επιμέρους διαφορές τους σε γενικές γραμμές τηρούν μία στάση αποστασιοποίησης από την πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ, μη συμμετέχοντας άμεσα στις επιχειρήσεις των Η.Π.Α., γεγονός που οδήγησε τον τελευταίο να αποκαλέσει «δειλούς» τους ευρωπαίους ηγέτες και το ΝΑΤΟ έναν «χάρτινο τίγρη χωρίς τις Η.Π.Α.» στις 20 Μαρτίου ενώ στις 30 Μαρτίου κάλεσε τα ευρωπαϊκά κράτη και ιδιαίτερα το Ηνωμένο Βασίλειο να «πάρουν μόνοι τους το πετρέλαιο τους» από τα στενά του Ορμούζ, οργισμένος από την μη ενεργότερη συνεισφορά των ευρωπαϊκών κρατών στον πόλεμο. Πάρα ταύτα τα κράτη της Ε.Ε. καλούν σε αποκλιμάκωση μέσω διπλωματικών μέσων και καταδικάζουν τις ιρανικές επιθέσεις στα υπόλοιπα κράτη της περιοχής.

Καθώς οι εχθροπραξίες συνεχίζονται και οι αναφορές του αμερικανού Προέδρου περί διεξαγόμενων διαπραγματεύσεων και ολοκλήρωση του πολέμου σε σύντομο διάστημα δεν επιβεβαιώνονται, η έκβαση της κρίσης παραμένει αβέβαιη. Οι Η.Π.Α. και το Ισραήλ δεν έχουν σαφώς προσδιορίσει τους σκοπούς των επιχειρήσεών τους και παρά την δολοφονία πολλών στελεχών του ιρανικού καθεστώτος το τελευταίο δείχνει ακόμα σημάδια αντοχής. Τα περιφερειακά κράτη έχουν βρεθεί σε πολύ δύσκολη θέση καθώς πλήττονται οικονομικά από το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ και υφίστανται μπαράζ βαλλιστικών πυραύλων στις υποδομές τους. Η Κίνα και η Ρωσία παρά την σαφή καταδίκη των Η.Π.Α., τηρούν μία στάση αναμονής χωρίς να προβούν σε άμεση εμπλοκή στη σύγκρουση, ενώ οι Η.Π.Α. και το Ισραήλ πάρα την απουσία ενός συγκεκριμένου (δηλωμένου) σκοπού δείχνουν πρόθυμοι να συνεχίσουν με αμείωτη ένταση τις επιχειρήσεις τους.

Οδυσσέας Αργυράκης

Δευτεροετής φοιτητής του τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

Μέλος των Ομάδων Έρευνας Τουρκίας, Καυκάσου, και Κεντρικής Ασίας και Ρωσίας του Εργαστηρίου Τουρκικών και Ευρασιατικών Μελετών.

 

Ενδεικτικές Πηγές:

Al Jazeera,  ‘China’s silence on Iran reveals its true priorities’, 19 Μαρτίου 2026. Διαθέσιμο στο: https://www.aljazeera.com/opinions/2026/3/19/chinas-silence-on-iran-reveals-its-true-priorities (Πρόσβαση: 20 Μαρτίου 2026).

BBC News, ‘Israel says ‘limited’ ground operations under way in Lebanon’ [online], 17 Μαρτίου 2026. Διαθέσιμο στο: https://www.bbc.com/news/articles/clyz78kgp22o (Πρόσβαση: 22 Μαρτίου 2026).

In-Cyprus Philenews, ‘Cyprus not a military target says IRGC general amid missile threats’, 22 Μαρτίου 2026. Διαθέσιμο στο: https://in-cyprus.philenews.com/local/cyprus-iran-irgc-general-missile-threat-not-military-target/ (Πρόσβαση: 22 Μαρτίου 2026).

Lynch, C. και Karnitschig, M., ‘Trump calls NATO allies “cowards” as Hormuz tensions rise’, Politico, 21 Μαρτίου 2026. Διαθέσιμο στο: https://www.politico.eu/article/donald-trump-nato-allies-cowards-hormuz-tensions/ (Πρόσβαση: 22 Μαρτίου 2026).

Reuters, ‘Saudi Arabia cuts oil output to 8 million bpd amid Iran war sources say’, 13 Μαρτίου 2026. Διαθέσιμο στο: https://www.reuters.com/business/energy/saudi-arabia-cuts-oil-output-20-8-million-bpd-amid-iran-war-sources-say-2026-03-13/ (Πρόσβαση: 22 Μαρτίου 2026).

The Guardian, ‘How Israeli sleight and US might led to the assassination of Ali Khamenei’, 1 Μαρτίου 2026. Διαθέσιμο στο: https://www.theguardian.com/world/2026/mar/01/how-israeli-sleight-and-us-might-led-to-the-assassination-of-ali-khamenei (Πρόσβαση: 22 Μαρτίου 2026).

The Guardian, ‘Iran given 48 hours by Donald Trump to open Hormuz Strait’, 22 Μαρτίου 2026. Διαθέσιμο στο: https://www.theguardian.com/world/2026/mar/22/iran-donald-trump-48-hours-open-hormuz-strait (Πρόσβαση: 22 Μαρτίου 2026).

The New York Times, ‘Larijani reaction to Iran events’, 17 Μαρτίου 2026. Διαθέσιμο στο: https://www.nytimes.com/2026/03/17/world/middleeast/larijani-iran-reaction.html (Πρόσβαση: 22 Μαρτίου 2026).